भारतीय संस्कृतीत Holi हा सण केवळ रंगांचा उत्सव नाही, तर परंपरा, नातेसंबंध (Indian culture) आणि भावनिक जिव्हाळ्याचा संगम मानला जातो. लग्नानंतर येणारी पहिली होळी विशेष मानली जाते आणि अनेक भागांत नववधूने ही होळी सासरी नव्हे तर माहेरी साजरी करण्याची प्रथा आजही पाळली जाते. धार्मिक बंधनापेक्षा सामाजिक आणि सांस्कृतिक भावनांमधून ही परंपरा रूढ झाली असल्याचे ज्येष्ठ सांगतात.
घरातील वडीलधाऱ्यांच्या (Indian culture) मते नवविवाहित जोडप्यांनी पहिल्या वर्षी होलिका दहन पाहणे टाळावे. होलिका दहनाला प्रतीकात्मकरीत्या ‘चिता’ असेही संबोधले जाते. विवाहासारख्या मंगल कार्यानंतर घरात अग्नीचे हे रूप एकत्र पाहणे अशुभ ठरू शकते, अशी समजूत काही ठिकाणी आहे. विशेषतः सासू आणि सुनेने एकत्र होलिकेची जळती आग पाहिल्यास नात्यात कडवटपणा येऊ शकतो, अशी लोकपरंपरा सांगते. जरी या समजुतींना ठोस धार्मिक आधार नसला तरी परंपरेच्या रूपाने त्या पुढे चालत आल्या आहेत.यामागे भावनिक कारणेही तितकीच महत्त्वाची आहेत. विवाहानंतर मुलगी नव्या घरात स्थिरावत असते. अशा वेळी पहिल्या मोठ्या सणासाठी तिला माहेरी जाण्याची संधी दिल्यास तिचा मानसिक ताण कमी होतो आणि ती आपल्या आई-वडिलांसोबत आनंदाने वेळ घालवू शकते. होळीचा सण रंग, धुळवड, मोकळेपणा आणि खेळकर वातावरणासाठी ओळखला जातो. नववधूला या सगळ्यात अस्वस्थ वाटू नये, तिचा मान राखला जावा आणि तिला सुरक्षित, आपुलकीच्या वातावरणात सण साजरा करता यावा, या भावनेतून ही पद्धत प्रचलित झाली असे मानले जाते.
काही लोकपरंपरांनुसार होळीचा सण उष्णता, अग्नी आणि प्रतीकात्मक (Indian culture) शुद्धीकरणाशी जोडलेला असल्याने नव्या नात्यांवर कोणताही अपशकून होऊ नये म्हणून पहिल्या वर्षी सावधगिरी बाळगली जाते. जर नववधू गरोदर असेल, तर होलिका दहनाच्या धुरामुळे किंवा उष्णतेमुळे त्रास होऊ शकतो, अशीही एक समजूत आहे. त्यामुळे तिला माहेरी अधिक काळजी आणि आराम मिळावा हा उद्देश असतो.या निमित्ताने जावयालाही सासरी बोलावून सण साजरा करण्याची प्रथा काही ठिकाणी आहे. त्यामुळे दोन्ही कुटुंबांमधील स्नेह वाढतो आणि नातेसंबंध अधिक दृढ होतात. अर्थातच, ही प्रथा सर्वत्र बंधनकारक नाही. शहरांमध्ये आणि आधुनिक कुटुंबांमध्ये जोडपे आपल्या सोयीप्रमाणे निर्णय घेतात आणि दोन्ही घरांमध्ये समतोल राखत सण साजरा करतात.
दरम्यान, लग्नानंतर प्रथमच माहेरी (Indian culture) जाणाऱ्या नववधूंना काही तयारी करण्याचाही सल्ला दिला जातो. आरामदायक कपडे, त्वचेची काळजी घेणारी उत्पादने, आवश्यक औषधे आणि स्वतःकडे थोडी रक्कम ठेवणे उपयुक्त ठरते. काही दिवस माहेरी मुक्काम असल्यास स्वतःची गरज स्वतः भागवता यावी, यासाठी ही काळजी घेतली जाते.एकूणच, नवविवाहित जोडप्यांनी पहिली होळी सासरी न साजरी करण्याची परंपरा ही अटळ नियम नसून सांस्कृतिक भावना, जिव्हाळा आणि नव्या नात्याचा सन्मान यांवर आधारित आहे. काळानुसार या रूढींमध्ये बदल होत असले तरी नव्या आयुष्याच्या सुरुवातीला मुलीला भावनिक आधार मिळावा ही भावना आजही तितकीच महत्त्वाची मानली जाते.
हेही वाचा :
शाहिद कपूरच्या करियरमधील असा चित्रपट, जिथे हिरॉईनपेक्षाही मिळाले होते कमी पैसे!