जगात अनेक मौल्यवान वस्तू आहेत, पण एक असा रंग आहे ज्याची किंमत सोन्या-चांदीलाही मागे टाकते. फक्त एका ग्रॅमसाठी ८० हजार रुपयांपेक्षा अधिक किंमत मोजावी लागते. हा रंग म्हणजे लॅपिस लाझुली या अर्ध-मौल्यवान दगडापासून तयार होणारा अल्ट्रामरीन निळा.
रंग म्हणजे फक्त सजावटीची गोष्ट नाही. इतिहासात रंगांना सत्तेचे, श्रद्धेचे आणि वैभवाचे प्रतीक मानले गेले. काही विशिष्ट रंगांचा वापर हा केवळ राजघराणे, धर्मगुरू किंवा श्रीमंत लोकांपुरताच मर्यादित असे. (one gram) त्यात अल्ट्रामरीन निळ्या रंगाचे स्थान अत्यंत खास होते. लॅपिस लाझुली हा गडद, चमकदार निळ्या रंगाचा दगड आहे. त्यामध्ये दिसणारे सोनेरी ठिपके ‘पायराइट’ या खनिजामुळे तयार होतात. त्यामुळे हा दगड तारकांनी भरलेल्या आकाशासारखा भासतो. या दगडाच्या प्राचीन खाणी अफगाणिस्तानातील बदख्शान प्रदेशात होत्या. हजारो वर्षांपूर्वी येथून हा दगड इजिप्त, मेसोपोटामिया आणि नंतर युरोपमध्ये पोहोचला.
‘अल्ट्रामरीन’ हा शब्द लॅटिनमधील ‘अल्ट्रामाराइन्स’ या शब्दावरून आला आहे, ज्याचा अर्थ ‘समुद्राच्या पलीकडून आलेला’ असा होतो. युरोपमध्ये हा दगड उपलब्ध नसल्याने तो आशियातून आयात करावा लागत असे. त्यामुळे त्याची किंमत प्रचंड वाढली. अनेकदा या रंगाची किंमत सोन्याइतकी किंवा त्याहूनही जास्त असे. मध्ययुगीन काळात या दगडापासून शुद्ध निळा रंग तयार करणे ही अत्यंत कठीण आणि वेळखाऊ प्रक्रिया होती. दगड बारीक करून त्यातील अशुद्धता वेगळी करणे, विविध रसायनांसोबत प्रक्रिया करणे आणि अनेक टप्प्यांतून पिगमेंट वेगळे काढणे आवश्यक असे. (one gram) या प्रक्रियेमुळे तयार होणारा रंग अत्यंत शुद्ध आणि गडद निळा असे, पण त्यासाठी मोठा खर्च येत असे.
युरोपातील अनेक प्रसिद्ध चित्रकारांनी आपल्या चित्रांमध्ये या रंगाचा वापर केला. विशेषतः पवित्र व्यक्तींच्या वस्त्रांसाठी हा रंग वापरला जाई, कारण तो पवित्रता, शक्ती आणि संपन्नतेचे प्रतीक मानला जात होता. (one gram) त्यामुळेच अल्ट्रामरीन हा रंग केवळ सौंदर्यापुरता मर्यादित न राहता प्रतिष्ठेचे चिन्ह बनला. आजच्या काळात रासायनिक प्रक्रियेमुळे कृत्रिम अल्ट्रामरीन सहज उपलब्ध आहे आणि तुलनेने स्वस्तही आहे. मात्र नैसर्गिक लॅपिस लाझुलीपासून तयार केलेला शुद्ध अल्ट्रामरीन अजूनही अत्यंत दुर्मीळ आणि महाग मानला जातो. म्हणूनच जगातील सर्वात महाग रंगांमध्ये त्याचा उल्लेख आजही आदराने केला जातो.
हेही वाचा :
स्मार्ट वॉच खरेदी करण्याचा विचार करताय? मग हे आहे सर्वात बेस्ट
‘प्लास्टिकमध्ये गुंडाळून जेवण’चा विचित्र ट्रेंड व्हायरल; आरोग्यावर परिणामांबाबत नेटिझन्स चिंतेत