होळीच्या सणात रंग उधळताना अनेकदा आपल्या खिशात ठेवलेल्या नोटांवरही रंगाचे डाग पडतात किंवा त्या ओल्या होतात. त्यामुळे अशा नोटा बाजारात चालतील का, त्या दुकानदारांनी स्वीकारल्या पाहिजेत का आणि त्या बदलून कशा घ्यायच्या, असे अनेक प्रश्न लोकांच्या मनात निर्माण होतात. मात्र याबाबत ने स्पष्ट नियम केलेले आहेत.
होळीच्या रंगामुळे नोटांवर डाग पडले तरी त्या नोटांची कायदेशीर वैधता संपत नाही. म्हणजेच रंग लागल्यामुळे नोटा अवैध ठरत नाहीत आणि त्या व्यवहारात वापरता येतात. RBI च्या नियमानुसार दुकानदारांनी अशा नोटा स्वीकारण्यास नकार देऊ नये. जर एखाद्या दुकानदाराने केवळ रंग लागल्यामुळे नोट घेण्यास नकार दिला, तर तो नियमांच्या विरोधात मानला जाऊ शकतो.(colors) कधी कधी रंग किंवा पाण्यामुळे नोटा जास्त खराब झालेल्या असतात. अशा परिस्थितीत त्या नोटा बँकेत जाऊन बदलून घेण्याची सुविधा उपलब्ध आहे. RBI च्या नियमानुसार कोणतीही बँक अशा खराब झालेल्या नोटा स्वीकारण्यास नकार देऊ शकत नाही. ग्राहकांना कोणतेही अतिरिक्त शुल्क न देता त्या नोटा बदलून मिळू शकतात.
नोट बदलताना काही बाबी महत्त्वाच्या ठरतात. नोटेवरील सीरिअल नंबर आणि सुरक्षाविषयक चिन्हे दिसणे आवश्यक असते. तसेच नोटेवरील मजकूर स्पष्ट वाचता येत असेल आणि नोटेचे मोठे नुकसान झालेले नसेल, तर ती बदलण्याची प्रक्रिया सोपी होते. मात्र मुद्दाम खराब केलेल्या नोटा किंवा त्यावर काही मजकूर लिहिलेल्या नोटांबाबत बँका अधिक तपासणी करतात. (colors) त्यामुळे अशा नोटा बदलताना अडचणी येऊ शकतात. जर नोटा पाण्यामुळे भिजल्या असतील, तर त्या आधी नीट वाळवून घ्याव्यात. वाळल्यानंतर नोटांची स्थिती ठीक असल्यास त्या पुन्हा व्यवहारात वापरता येतात.
पाणी किंवा रंगामुळे नोटा अतिशय खराब झाल्या असतील, तर जवळच्या बँक शाखेत जाऊन त्या बदलून घेणे हा सर्वोत्तम पर्याय ठरतो. त्यामुळे होळीच्या रंगामुळे नोटा खराब झाल्या (colors) म्हणून त्या कचऱ्यात टाकण्याची गरज नाही. RBI च्या नियमांमुळे अशा नोटा बदलण्याची सुविधा उपलब्ध असल्याने तुमचे आर्थिक नुकसान टाळता येऊ शकते.
हेही वाचा :
स्त्रीच्या ‘या’ अवयवाला चुकूनही स्पर्श करू नका, अन्यथा पश्चातापाची येईल वेळ
कानाची काळजी कशी घ्यावी? या चुकांमुळे येऊ शकतो बहिरेपणा