वन्यजीव संवर्धन क्षेत्रात गेल्या एका वर्षात उल्लेखनीय कामगिरी (wildlife conservation) नोंदवत वंतारा उपक्रमाने आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली आहे. पंतप्रधान Narendra Modi यांच्या हस्ते उद्घाटन झालेल्या या प्रकल्पाला एक वर्ष पूर्ण होत असताना, संस्थेने बचाव, उपचार, पुनर्वसन आणि विज्ञानाधिष्ठित संवर्धन यामध्ये भरीव प्रगती केल्याचा आढावा सादर केला आहे.
उद्योगपती Anant Ambani यांच्या संकल्पनेतून उभ्या (wildlife conservation) राहिलेल्या वंतारामध्ये वाघांसारख्या मोठ्या मांजर प्रजाती, सरीसृप, माकडे, विविध पक्षी आणि इतर सस्तन प्राणी अशा हजारो जखमी व शोषित वन्यजीवांचे पुनर्वसन करण्यात आले आहे. अनुभवी पशुवैद्यकीय पथकाने वर्षभरात अनेक गुंतागुंतीच्या शस्त्रक्रिया पार पाडत प्राण्यांना नवजीवन दिले. उपचारानंतर सक्षम झालेल्या अनेक प्राण्यांना त्यांच्या नैसर्गिक अधिवासात सोडण्यात आले आहे.
संस्थेच्या कार्याची आंतरराष्ट्रीय (wildlife conservation) स्तरावरही दखल घेण्यात आली आहे. वन्यजीव संगोपन आणि संवर्धन क्षेत्रातील योगदानासाठी अनंत अंबानी यांना प्रतिष्ठित Global Humane Award ने गौरविण्यात आले. तसेच वंताराला European Association of Zoos and Aquaria (EARAZA) आणि South East Asian Zoos Association (SEAZA) यांसारख्या संस्थांचे सदस्यत्व प्राप्त झाले आहे. Global Humane Conservation Certification आणि Prani Mitra Award 2025 हे सन्मानही संस्थेला मिळाले आहेत.
हत्तींच्या दीर्घकालीन देखभालीत वंताराने (wildlife conservation) विशेष पुढाकार घेतला आहे. लाकूडतोड, सर्कस, सफारी राईड्स आणि अन्य शोषणात्मक कामांतून मुक्त करण्यात आलेल्या 250 हून अधिक हत्तींची येथे विशेष काळजी घेतली जात आहे. त्याचबरोबर गर्दीच्या भागांतून वाचवलेल्या हजारो मगरींचेही पुनर्वसन करण्यात आले आहे.
पश्चिम विभागासाठी राष्ट्रीय वन्यजीव संदर्भ केंद्र म्हणून (wildlife conservation) नामांकन मिळालेल्या वंताराने ‘वन हेल्थ’ संकल्पनेवर आधारित मजबूत आरोग्य व्यवस्था उभी केली आहे. अत्याधुनिक मुख्य प्रयोगशाळा आणि 11 उपग्रह प्रयोगशाळांच्या माध्यमातून दररोज 2000 हून अधिक निदान नमुन्यांची तपासणी केली जाते. जैवसंग्रह, मॉलिक्युलर डायग्नोस्टिक्स, पॅथॉलॉजी आणि विषतज्ज्ञता अशा विविध क्षेत्रांतील तज्ञ येथे कार्यरत आहेत.
दररोज हजारो प्राण्यांच्या आहारासाठी 1,56,000 किलो उच्च-गुणवत्तेचे पोषण पूर्णपणे स्वयंचलित प्रणालीद्वारे तयार केले जाते. 50 तापमान-नियंत्रित वाहनांद्वारे अन्न वितरण केले जाते, तर 200 प्रशिक्षित व्यावसायिक त्याचे व्यवस्थापन करतात. याशिवाय 24 तास कार्यरत प्रतिसाद पथकाने देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर 50 हून अधिक बचाव मोहिमांना पाठिंबा दिला आहे.
गुजरात वन विभागाच्या सहकार्याने 53 चितळ हरिणांना बरडा वन्यजीव अभयारण्यात सोडण्यात आले, हा पुनर्वसनातील महत्त्वाचा टप्पा ठरला. तसेच इंडोनेशियामधील कासव पुनर्वसन उपक्रमातही संस्थेने सहभाग नोंदवला आहे.
आपत्तीच्या काळातही वंताराने (wildlife conservation) सामाजिक जबाबदारी पार पाडली. पंजाबमधील पुरपरिस्थितीत प्रभावित समुदायांना मदत करत हजारो प्राण्यांचे संरक्षण आणि लाखो नागरिकांना सहाय्य देण्यात संस्थेने योगदान दिले.
एका वर्षात वंताराने बचाव, संशोधन, पुनर्वसन आणि समुदाय सहभाग यांचा समन्वय साधत विज्ञानाधिष्ठित संवर्धन मॉडेल विकसित केले आहे. वन्यजीव संरक्षण आणि पर्यावरणीय संतुलन राखण्याच्या दिशेने हा उपक्रम देशासाठी महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे.
हेही वाचा :
शाहिद कपूरच्या करियरमधील असा चित्रपट, जिथे हिरॉईनपेक्षाही मिळाले होते कमी पैसे!