मोठी बातमी, समुद्रातील जहाजांबाबत भारत घेणार मोठा निर्णय, आखातात घडामोडींना वेग, काय घडतंय?

मध्यपूर्वेत सुरू असलेल्या युद्धामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेवर मोठा परिणाम (ongoing war) होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. Iran आणि Israel यांच्यातील संघर्षात United States सहभागी झाल्यानंतर परिस्थिती अधिकच गंभीर झाली आहे. या पार्श्वभूमीवर इराणने जगातील सर्वात महत्त्वाच्या समुद्री मार्गांपैकी एक असलेल्या Strait of Hormuz ला लक्ष्य करण्याची धमकी दिली आहे. या धमकीनंतर त्या मार्गावरील जहाजांची वाहतूक मोठ्या प्रमाणात मंदावली असून जागतिक स्तरावर तेलाच्या किमतींमध्ये मोठी अस्थिरता निर्माण झाली आहे.

स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ हा (ongoing war) जगातील ऊर्जा पुरवठ्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा समुद्री मार्ग मानला जातो. जगातील सुमारे २० टक्के कच्च्या तेलाची वाहतूक या मार्गातून होते. त्यामुळे येथे तणाव निर्माण होताच आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेलाच्या किंमती झपाट्याने वाढू लागल्या. सोमवारी कच्च्या तेलाचा दर प्रति बॅरल ११५ डॉलरपर्यंत पोहोचला होता. मात्र मंगळवारी तो ८५ डॉलरपर्यंत खाली आला. तरीही युद्ध दीर्घकाळ सुरू राहिल्यास तेलाचे दर १५० ते २०० डॉलरपर्यंत जाऊ शकतात, अशी भीती तज्ज्ञांकडून व्यक्त केली जात आहे.

या परिस्थितीचा परिणाम भारतावरही होताना दिसत आहे. भारताच्या तेल (ongoing war) आयातीपैकी सुमारे ३५ टक्के तेल हे स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ मार्गाने येते. तसेच एलपीजीच्या बाबतीतही भारत मोठ्या प्रमाणात मध्यपूर्वेवर अवलंबून आहे. Saudi Arabia, Qatar, United Arab Emirates आणि Kuwait या देशांकडून भारताला मोठ्या प्रमाणात एलपीजी मिळते आणि त्यापैकी जवळपास ८० टक्के पुरवठा हा स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ मार्गे होतो. त्यामुळे युद्धामुळे या मार्गावरील सुरक्षेचा प्रश्न निर्माण झाल्याने भारताची अनेक व्यापारी जहाजे सध्या या मार्गावरून प्रवास करण्यास टाळाटाळ करत आहेत.

दरम्यान, भारतीय जहाज (ongoing war) मालकांनी केंद्र सरकारकडे महत्त्वाची मागणी केली आहे. स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ मार्गे जाणाऱ्या भारतीय व्यापारी जहाजांना संरक्षण द्यावे, अशी विनंती त्यांनी केली आहे. या पार्श्वभूमीवर भारत सरकारकडून या मागणीचा गांभीर्याने विचार सुरू असल्याचे वृत्त आहे. The New York Times च्या वृत्तानुसार, जहाज मालकांच्या मागणीनंतर भारत या मार्गावर आपल्या युद्धनौका पाठवण्याचा पर्याय तपासत आहे. भारतीय सागरी प्राधिकरणाचे अधिकारी कॅप्टन पी.सी. मीना यांच्या हवाल्याने ही माहिती देण्यात आली आहे.

अमेरिकेने यापूर्वीच या समुद्री मार्गाने जाणाऱ्या जहाजांना संरक्षण देण्याची (ongoing war) घोषणा केली आहे. आता भारतानेही अशीच पावले उचलली, तर मध्यपूर्वेतील या संघर्षाचा परिणाम हिंद महासागर क्षेत्रातही जाणवू शकतो. भारताने आपल्या जहाजांना संरक्षण देण्यासाठी युद्धनौका पाठवल्यास कोणत्याही हल्ल्याला जशास तसे उत्तर दिले जाईल, असा स्पष्ट संदेशही दिला जाऊ शकतो. त्यामुळे येत्या काही दिवसांत भारत सरकार कोणता निर्णय घेते, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.