2026 मध्ये देशात तीव्र उष्णतेची लाट येण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. India Meteorological Department (भारतीय हवामान विभाग) यांनी मार्च ते मे दरम्यान भारतातील अनेक भागांमध्ये तापमान सामान्यपेक्षा जास्त राहू शकते असा इशारा दिला आहे. वाढत्या तापमानाचा आरोग्यावर गंभीर परिणाम होऊ शकतो, त्यामुळे नागरिकांनी वेळेवर खबरदारी घेणे अत्यंत आवश्यक असल्याचे तज्ज्ञांनी सांगितले आहे.
उष्णतेची लाट म्हणजे एखाद्या प्रदेशात सलग काही दिवस तापमान नेहमीपेक्षा (heatwave) खूप जास्त राहणे. अशा वेळी वातावरणातील उष्णता शरीरावर अधिक ताण आणते. जर या उष्णतेसोबत आर्द्रता देखील जास्त असेल तर परिस्थिती अधिक धोकादायक ठरू शकते. हवामान बदलामुळे जगभरात उष्णतेच्या लाटा अधिक तीव्र आणि जास्त काळ टिकणाऱ्या होत असल्याचे वैज्ञानिकांचे मत आहे.
उष्णतेच्या लाटेचा (heatwave) परिणाम सर्वांवर होतो, मात्र काही गटांसाठी हा धोका अधिक गंभीर असतो. नवजात बाळं, लहान मुले, गर्भवती महिला, ज्येष्ठ नागरिक आणि दीर्घकालीन आजारांनी त्रस्त असलेले लोक उष्णतेला अधिक संवेदनशील असतात. लहान मुलांचे शरीर प्रौढांपेक्षा उष्णता सहन करण्यास कमी सक्षम असते, त्यामुळे त्यांना डिहायड्रेशनचा धोका जास्त असतो. गर्भवती महिलांमध्ये अतिउष्णतेमुळे शरीरातील पाण्याची कमतरता, वेळेपूर्वी प्रसूती आणि इतर आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात.
तज्ज्ञांच्या मते, उन्हाळ्यात शरीर हायड्रेट ठेवणे सर्वात महत्त्वाचे आहे. दिवसभरात (heatwave) पुरेसे पाणी पिणे आवश्यक असून मुलांना देखील वारंवार पाणी पिण्यास प्रोत्साहित करणे गरजेचे आहे. दुपारच्या कडक उन्हात, विशेषतः सकाळी ११ ते दुपारी ४ या वेळेत शक्यतो बाहेर जाणे टाळावे. अत्यावश्यक कामासाठी बाहेर जावे लागल्यास अधूनमधून सावलीत विश्रांती घ्यावी.
घरातील तापमानही शक्य तितके कमी ठेवणे गरजेचे आहे. दुपारच्या वेळी कडक (heatwave) सूर्यप्रकाश आत येऊ नये म्हणून खिडक्या किंवा पडदे बंद ठेवावेत, तर रात्री थंड हवा येण्यासाठी खिडक्या उघड्या ठेवाव्यात. पंखा किंवा कुलरचा वापर केल्यास घरातील उष्णता काही प्रमाणात कमी होण्यास मदत होते. उन्हाळ्यात हलके आणि सैल, विशेषतः कापसाचे कपडे घातल्यास शरीर थंड राहते आणि उष्माघाताचा धोका कमी होतो.
बाहेर पडताना सनस्क्रीनचा (heatwave) वापर करणे, टोपी किंवा छत्री बाळगणे आणि शक्यतो सावलीच्या ठिकाणी थांबणे यासारख्या साध्या सवयीही उष्णतेपासून संरक्षण देऊ शकतात. उष्णतेमुळे शरीरावर ताण आल्यास जास्त घाम येणे, चक्कर येणे, अशक्तपणा जाणवणे, डोकेदुखी, मळमळ, उलट्या किंवा स्नायूंना पेटके येणे अशी लक्षणे दिसू शकतात.
जर एखाद्या व्यक्तीला तीव्र चक्कर येणे, गोंधळलेले वर्तन, शरीराचे (heatwave) तापमान खूप वाढणे किंवा झटके येणे अशी गंभीर लक्षणे दिसली तर तात्काळ वैद्यकीय मदत घेणे अत्यावश्यक आहे. अशा परिस्थितीत त्या व्यक्तीला त्वरित सावलीच्या थंड ठिकाणी बसवावे, अंगावर थंड पाणी किंवा ओला कपडा ठेवावा आणि शक्य असल्यास पाणी किंवा ओआरएस द्यावे. परिस्थिती गंभीर वाटल्यास विलंब न करता जवळच्या रुग्णालयात नेणे आवश्यक असल्याचे आरोग्य तज्ज्ञ सांगतात.
हेही वाचा :
इराण–अमेरिका युद्धाचा फटका सामान्य जनतेला, हजारो कामगारांची नोकरी जाणार? गॅस टंचाईमुळे उद्योग संकटात
सावधान! LPG गॅस कनेक्शनच्या नावाखाली मोठा फ्रॉड, चार दिवसात सायबर भामट्यांचा नागरिकांना लाखोंचा गंडा
सिलेंडरनंतर आता बाटलीबंद पाणीही मिळणं होणार मुश्किल; भारतासमोर नवं संकट?