नोकरीच्या क्षेत्रात अनेकदा ब्ल्यू कॉलर, व्हाईट कॉलर, पिंक कॉलर, गोल्ड कॉलर किंवा ग्रे कॉलर (employment) अशा संज्ञा ऐकायला मिळतात. मात्र या शब्दांचा नेमका अर्थ काय आणि ते कोणत्या प्रकारच्या नोकऱ्यांसाठी वापरले जातात, याबद्दल अनेकांना स्पष्ट माहिती नसते. प्रत्यक्षात या संज्ञा कामाच्या स्वरूपावर, कौशल्यांवर आणि कामाच्या पद्धतीवर आधारित असतात. एखादी नोकरी शारीरिक श्रमावर आधारित असते, तर काही नोकऱ्या पूर्णपणे बौद्धिक कौशल्यांवर चालतात. त्यामुळे वेगवेगळ्या प्रकारच्या कामांना ओळखण्यासाठी या “कॉलर जॉब” संज्ञांचा वापर केला जातो.
कॉलर जॉब ही संकल्पना नोकरीचा प्रकार (employment) आणि त्या कामाचे स्वरूप समजून घेण्यासाठी वापरली जाते. या संज्ञांचा उगम प्रामुख्याने पाश्चिमात्य देशांमध्ये झाला. पूर्वी कामगार वर्ग साधारणपणे निळ्या रंगाचे कपडे वापरत असे, तर कार्यालयीन कर्मचारी पांढऱ्या कॉलरचे शर्ट घालत असत. त्यावरूनच पुढे विविध प्रकारच्या नोकऱ्यांना कॉलरच्या नावाने ओळख दिली गेली.
ब्ल्यू कॉलर जॉब म्हणजे प्रामुख्याने शारीरिक श्रमावर आधारित काम. या क्षेत्रात (employment) काम करणारे लोक प्रत्यक्ष अंगमेहनत करतात. कारखान्यातील कामगार, वेल्डर, मेकॅनिक, बांधकाम मजूर, मशीन ऑपरेटर अशा कामांचा या वर्गात समावेश होतो. या नोकऱ्यांमध्ये कौशल्य आणि अनुभव महत्त्वाचा असतो, मात्र काम मुख्यतः प्रत्यक्ष श्रमांवर आधारित असते.
व्हाईट कॉलर जॉब म्हणजे कार्यालयीन (employment) स्वरूपाच्या नोकऱ्या. या नोकऱ्यांमध्ये शारीरिक श्रम कमी असतो आणि बौद्धिक कौशल्यांचा वापर जास्त केला जातो. मॅनेजर, इंजिनिअर, बँक कर्मचारी, आयटी प्रोफेशनल, अकाउंटंट किंवा प्रशासकीय अधिकारी अशा नोकऱ्या या वर्गात येतात. बहुतेक वेळा या कामासाठी कार्यालयीन वातावरणात संगणक, कागदपत्रे आणि व्यवस्थापनाशी संबंधित कामे केली जातात.
गोल्ड कॉलर जॉब ही संज्ञा अत्यंत उच्च कौशल्य असलेल्या व्यावसायिकांसाठी वापरली जाते. डॉक्टर, वैज्ञानिक, वकील, संशोधक किंवा मोठ्या कंपन्यांमधील वरिष्ठ तज्ज्ञ अशा लोकांचा या वर्गात समावेश होतो. या व्यक्ती आपल्या क्षेत्रातील तज्ज्ञ असतात आणि त्यांच्या ज्ञानावर व कौशल्यांवर मोठ्या संस्थांची कामगिरी अवलंबून असते.
पिंक कॉलर जॉब प्रामुख्याने सेवा क्षेत्राशी संबंधित असतात. इतिहासात या (employment) क्षेत्रात महिलांचे प्रमाण अधिक असल्याने या नोकऱ्यांना पिंक कॉलर असे नाव देण्यात आले. नर्स, शिक्षक, रिसेप्शनिस्ट, केअरटेकर, ब्युटीशियन किंवा ग्राहक सेवा क्षेत्रातील कामे या वर्गात मोडतात. आजच्या काळात या क्षेत्रात पुरुषही मोठ्या प्रमाणावर काम करत आहेत.
ग्रे कॉलर जॉब हे ब्ल्यू कॉलर आणि व्हाईट कॉलर यांच्यामधील प्रकार मानले जातात. या नोकऱ्यांमध्ये तांत्रिक ज्ञान आणि प्रत्यक्ष काम दोन्हींचा समतोल असतो. तंत्रज्ञ, हेल्थकेअर टेक्निशियन, सुरक्षा कर्मचारी किंवा तांत्रिक सहाय्यक यांचा या वर्गात समावेश होतो.एकूणच पाहिले तर “कॉलर जॉब” या संज्ञा केवळ नोकरीचे नाव नसून त्या कामाच्या स्वरूपाची ओळख करून देतात. प्रत्येक प्रकारच्या नोकरीचे समाजात वेगळे महत्त्व आहे आणि अर्थव्यवस्थेच्या विकासात या सर्वच क्षेत्रांचा समान वाटा आहे.
हेही वाचा :
इराण–अमेरिका युद्धाचा फटका सामान्य जनतेला, हजारो कामगारांची नोकरी जाणार? गॅस टंचाईमुळे उद्योग संकटात
सावधान! LPG गॅस कनेक्शनच्या नावाखाली मोठा फ्रॉड, चार दिवसात सायबर भामट्यांचा नागरिकांना लाखोंचा गंडा
सिलेंडरनंतर आता बाटलीबंद पाणीही मिळणं होणार मुश्किल; भारतासमोर नवं संकट?