कोल्हापूर : महाराष्ट्राच्या इतिहास संशोधन क्षेत्रातील ज्येष्ठ विद्वान आणि मराठेशाहीच्या (senior scholar) अभ्यासाचे मान्यवर अभ्यासक डॉ. जयसिंगराव पवार यांचे आज पहाटे दुःखद निधन झाले. वयाच्या ८५व्या वर्षी त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. गेल्या काही दिवसांपासून प्रकृती खालावल्यामुळे कोल्हापूर येथील खासगी रुग्णालयात त्यांच्यावर उपचार सुरू होते. त्यांच्या निधनाने इतिहासप्रेमी, संशोधक आणि शैक्षणिक क्षेत्रात मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे.
३० डिसेंबर १९४१ रोजी सांगली जिल्ह्यातील तडसर (senior scholar) येथे जन्मलेल्या डॉ. पवार यांनी शिवाजी विद्यापीठ येथून एम.ए. पदवी प्रथम श्रेणीत संपादन केली आणि पुढे पीएच.डी. पूर्ण केली. शिक्षण क्षेत्रात त्यांनी तीन दशकांहून अधिक काळ प्राध्यापक म्हणून कार्य करत विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन केले. त्यांच्या शैक्षणिक योगदानातून एम.ए. स्तरावरील विद्यार्थ्यांसाठी वीसपेक्षा अधिक अभ्यासक्रम पुस्तके तयार झाली.
१९६४ साली डॉ. अप्पासाहेब पवार यांच्या मार्गदर्शनाखाली (senior scholar) त्यांनी संशोधनाची सुरुवात केली. ऐतिहासिक कागदपत्रांच्या अभ्यासातून त्यांनी मराठा इतिहासाच्या संशोधनात स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण केली. महाराणी ताराबाई, सेनापती संताजी घोरपडे, मराठेशाहीचा इतिहास, तसेच राजर्षी शाहू महाराजांवरील अनेक ग्रंथ त्यांनी लिहिले. त्यांच्या लेखनामुळे मराठा इतिहासाला नव्या दृष्टीकोनातून पाहण्याची दिशा मिळाली.
डॉ. पवार हे अखिल महाराष्ट्र इतिहास परिषद चे संस्थापक सदस्य होते आणि त्यांनी तीन वर्षे अध्यक्षपदही भूषविले. १९९२ मध्ये त्यांनी महाराष्ट्र इतिहास प्रबोधिनी या संस्थेची स्थापना केली आणि संस्थापक-संचालक म्हणून दीर्घकाळ कार्य केले. या संस्थेतर्फे प्रकाशित झालेला राजर्षी शाहू स्मारक ग्रंथ हा अत्यंत महत्त्वाचा ठरला असून तो विविध भारतीय तसेच परदेशी भाषांमध्ये अनुवादित करण्याचे काम सुरू आहे.
त्यांच्या कार्याचा गौरव म्हणून (senior scholar) त्यांना राष्ट्रपतींच्या हस्ते सन्मानित करण्यात आले होते. प्रतिभा पाटील यांच्या हस्ते त्यांच्या ग्रंथांचे प्रकाशन झाले, तर प्रणव मुखर्जी यांनी त्यांच्या इंग्रजी शाहू चरित्राचे प्रकाशन केले होते. त्यांच्या २५ हून अधिक ग्रंथांना विविध पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे. शिवाजी विद्यापीठ अंतर्गत असलेल्या संशोधन केंद्राचे संचालक म्हणूनही त्यांनी महत्त्वपूर्ण काम केले. राजर्षी शाहू महाराजांच्या विचारांचे ते खंदे समर्थक होते. त्यांच्या निधनाने महाराष्ट्राने एक अभ्यासू, निष्ठावंत आणि दूरदृष्टी असलेला इतिहासकार गमावला आहे.
हेही वाचा :
ठाणे हादरलं, वर्गणीच्या वादातून डायरेक्ट एकाच्या डोक्यात चॉपरने वार
निवृत्तीनंतर सुरक्षित भविष्यासाठी ‘या’ 5 आर्थिक गोष्टी जाणून घ्या
शहरातील दोन गॅस वितरकांवर कारवाई; जिल्हा पुरवठा कार्यालयाला अहवाल