भारतातील स्ट्रीट फूड म्हटलं की सर्वप्रथम आठवण येते ती पाणीपुरीची. (street food) छोट्या-छोट्या कुरकुरीत पुरीत भरलेलं मसालेदार सारण आणि त्यात घातलेलं तिखट-गोड-आंबट पाणी—हा स्वाद देशभरातील खाद्यप्रेमींना अक्षरशः वेड लावतो. विशेष म्हणजे या लोकप्रिय पदार्थाला भारतातील वेगवेगळ्या राज्यांत वेगवेगळी नावं आहेत. उत्तर भारतात तिला ‘गोलगप्पा’ म्हणून ओळखलं जातं, तर पश्चिम बंगालमध्ये ‘पुचका’ या नावाने ती प्रसिद्ध आहे. ओडिशामध्ये हाच पदार्थ ‘गुपचुप’ म्हणून ओळखला जातो. नावं बदलली तरी चव मात्र तितकीच लज्जतदार राहते.
पाणीपुरीचं इंग्रजी नाव काय, हा प्रश्न अनेकांना पडतो. (street food) काही ठिकाणी तिला ‘वॉटर पॅनकेक्स’ किंवा ‘फ्राईड व्हीटन केक’ असे संबोधले जाते. तर काही जण ‘क्रिस्पी होलो पुरी’ किंवा ‘वॉटरि ब्रेड’ अशी नावंही वापरतात. या इंग्रजी नावांमधून तिच्या कुरकुरीत बाह्यरचनेचा आणि आतल्या चविष्ट पाण्याचा उल्लेख करण्याचा प्रयत्न केला जातो. मात्र, ‘पाणीपुरी’ हेच नाव लोकांच्या मनात अधिक घर करून बसलेले आहे.
इतिहासाच्या (street food) दृष्टीने पाहिल्यास या पदार्थाबाबत एक रंजक आख्यायिका सांगितली जाते. काही कथांनुसार, महाभारताच्या काळात द्रौपदीने उरलेल्या पिठापासून आणि भाजीपासून पहिल्यांदा पाणीपुरीसारखा पदार्थ तयार केला होता. ही कथा कितपत सत्य आहे याबाबत ठोस पुरावे नसले, तरी भारतीय खाद्यसंस्कृतीत या गोष्टीला विशेष स्थान आहे.
आजच्या काळात पाणीपुरी केवळ एक स्नॅक न राहता एक भावना बनली आहे. विविध (street food) प्रकारचे पाणी—तीखट, गोड, आंबट—आणि त्यासोबत दिले जाणारे बटाट्याचे किंवा रगड्याचे सारण यामुळे प्रत्येक घास वेगळा अनुभव देतो. बदलत्या ट्रेंडनुसार आता चॉकलेट पाणीपुरी, चीज पाणीपुरी, अगदी फ्यूजन प्रकारही बाजारात उपलब्ध झाले आहेत. तरीही पारंपरिक चवीची जादू आजही तशीच कायम आहे. पाणीपुरी ही केवळ चव नाही, तर भारताच्या विविधतेची आणि खाद्यपरंपरेची एक खास ओळख आहे.
हेही वाचा :
नोकरी बदलल्याने निष्क्रीय झालेल्या PF खात्यातील पैशांसंदर्भात सरकारचा मोठा निर्णय
हा देश म्हणजे हिऱ्याची खाण, भारताशी आहे खास नातं
जेवणाची योग्य वेळ काय? आरोग्याला कसा फायदा होणार जाणून घ्या