अनेक महिन्यांच्या चर्चेनंतर आकाराला आलेल्या भारत-अमेरिका व्यापार (trade agreement) करारात आता नव्या घडामोडींमुळे अनिश्चितता निर्माण झाली आहे. काही दिवसांपूर्वी या अंतरिम कराराला तात्पुरती मंजुरी मिळाल्यानंतर दोन्ही देशांतील व्यापार संबंधांना नवे बळ मिळेल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात होती. मात्र आता Supreme Court of the United States ने माजी राष्ट्राध्यक्ष Donald Trump यांनी लागू केलेल्या टॅरिफला बेकायदेशीर ठरवल्यानंतर परिस्थिती पुन्हा बदलली आहे.
या निर्णयामुळे अमेरिकेच्या शुल्क रचनेत (trade agreement) बदल झाले असून, त्याचा थेट परिणाम भारत-अमेरिका व्यापार करारावर होऊ शकतो. कराराच्या अंतिम टप्प्यात भारताने स्वतःच्या हितरक्षणासाठी ‘कलम 8’ समाविष्ट केले होते. हे कलम भविष्यातील संभाव्य शुल्क बदलांचा विचार करून तयार करण्यात आले होते. त्यानुसार, कोणत्याही देशाने आपल्या आयात-निर्यात शुल्कात बदल केल्यास दुसऱ्या देशाला करारातील अटी पुन्हा चर्चेसाठी उघडण्याचा अधिकार दिला गेला आहे.
टॅरिफ प्रकरणात न्यायालयीन निकाल आल्यानंतर अमेरिकेने (trade agreement) भारतावरील शुल्क संरचनेत बदल केल्याची नोंद आहे. पूर्वी 18 टक्के असलेले शुल्क 15 टक्क्यांवर आणण्यात आले. हा बदल करार अंतिम होण्यापूर्वीच झाल्यामुळे भारताला कलम 8 चा आधार घेत करारातील काही अटी पुन्हा मांडण्याची संधी मिळू शकते. विशेषतः अमेरिकन वस्तूंवरील शुल्क धोरणाचा पुनर्विचार करण्यासाठी भारत या तरतुदीचा ‘रणनीतिक साधन’ म्हणून वापर करू शकतो, अशी चर्चा सुरू झाली आहे.
हा व्यापार करार अंतरिम स्वरूपाचा (trade agreement) असल्यामुळे त्यात सुधारणा आणि फेरबदलाची तरतूद आधीपासूनच होती. त्यामुळे सध्याच्या घडामोडींमुळे दोन्ही देशांमध्ये नव्या फेरीतील वाटाघाटी सुरू होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. तज्ज्ञांच्या मते, भारताने संतुलित आणि धोरणात्मक भूमिका घेतली तर देशाच्या व्यापार हितांचे संरक्षण होऊ शकते. मात्र अतिशय कठोर भूमिका घेतल्यास करार अंतिम होण्यास विलंब होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
एकूणच, अमेरिकेतील न्यायालयीन निर्णयामुळे भारत-अमेरिका व्यापार समीकरणात नवा ट्विस्ट निर्माण झाला असून, पुढील काही आठवडे या कराराच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहेत.
हेही वाचा :
नोकरी बदलल्याने निष्क्रीय झालेल्या PF खात्यातील पैशांसंदर्भात सरकारचा मोठा निर्णय
हा देश म्हणजे हिऱ्याची खाण, भारताशी आहे खास नातं
जेवणाची योग्य वेळ काय? आरोग्याला कसा फायदा होणार जाणून घ्या