Supreme Court of India ने एक महत्त्वपूर्ण आणि दूरगामी परिणाम (major relief) करणारा निर्णय देत दत्तक मातांच्या हक्कांना मोठा दिलासा दिला आहे. आता तीन वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या मुलांना दत्तक घेणाऱ्या महिलांनाही १२ आठवड्यांची मॅटर्निटी रजा मिळणार आहे. यापूर्वी ही सुविधा केवळ तीन महिन्यांपेक्षा कमी वयाच्या बाळांना दत्तक घेणाऱ्या महिलांपुरती मर्यादित होती, त्यामुळे अनेक दत्तक मातांना या हक्कापासून वंचित राहावे लागत होते.
या प्रकरणात न्यायालयाने (major relief) स्पष्ट केले की मातृत्वाचा अनुभव आणि जबाबदारी ही मुलाच्या वयावर अवलंबून नसते. दत्तक घेतलेले मूल कोणत्याही वयाचे असले तरी त्याला नव्या कुटुंबाशी जुळवून घेण्यासाठी वेळ आणि आधाराची गरज असते. त्यामुळे दत्तक मातांना प्रसूती रजेप्रमाणेच १२ आठवड्यांची रजा देणे हे आवश्यक आणि न्याय्य आहे. न्यायालयाने हा निर्णय मुलांच्या सर्वोत्तम हिताच्या दृष्टीने घेतला असल्याचेही नमूद केले.
सुनावणीदरम्यान न्यायालयाने Code on Social Security 2020 मधील कलम 60(4) अंतर्गत वयाच्या आधारावर करण्यात आलेले वर्गीकरण भेदभावपूर्ण असल्याचे सांगितले. हा भेदभाव Article 14 of the Indian Constitution आणि Article 21 of the Indian Constitution या मूलभूत अधिकारांचे उल्लंघन करतो, असे न्यायालयाने स्पष्ट केले. न्यायालयाने असेही नमूद केले की पालकत्वाचा अधिकार हा केवळ जैविक जन्मापुरता मर्यादित नसून दत्तक घेण्यालाही तो समानपणे लागू होतो.
या निर्णयातून न्यायालयाने (major relief) पालकत्वाबाबत अधिक समावेशक आणि लिंग-तटस्थ दृष्टिकोनाची गरज अधोरेखित केली आहे. केंद्र सरकारने पितृत्व रजेबाबतही धोरण तयार करण्याचा विचार करावा, अशी सूचनाही न्यायालयाने केली. यामुळे भविष्यात पालकत्वाच्या जबाबदाऱ्या अधिक समतोलपणे वाटल्या जाण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
हा ऐतिहासिक निर्णय कर्नाटकातील वकील हमसानंदिनी नंदुरी यांच्या याचिकेवर (major relief) देण्यात आला. त्यांनी मॅटर्निटी बेनिफिट कायद्यातील आणि नंतरच्या सामाजिक सुरक्षा कोडमधील तरतुदींना आव्हान देत त्या भेदभावपूर्ण असल्याचे मांडले होते. त्यांच्या याचिकेमुळे दत्तक मातांच्या हक्कांबाबतचा हा महत्त्वाचा बदल घडून आला आहे.
हेही वाचा :
धक्कादायक, लग्नास नकार दिल्याने तरुणीला एचआयव्हीचे इंजेक्शन दिले
भर उन्हाळ्यात कोल्हापुरात अवकाळी पाऊस; गारपीटीमुळे नुकसानाची शक्यता
संपूर्ण जग भीषण इंधन टंचाईत अडकलं, पण भारतानं करून दाखवलं, 7 सर्वात मोठ्या गुड न्यूज