जगभरातील विविध समाजांमध्ये प्रथा-परंपरा या त्या त्या संस्कृतीचा महत्त्वाचा (various societies) भाग मानल्या जातात. प्रत्येक देश, राज्य किंवा गाव आपल्या इतिहास, सामाजिक रचना आणि आर्थिक परिस्थितीनुसार वेगवेगळ्या परंपरा जपत असतो. या परंपरांमागे अनेकदा सामाजिक गरज, धार्मिक श्रद्धा किंवा आर्थिक कारणे दडलेली असतात. लग्न ही अशीच एक परंपरा आहे जी बहुतेक संस्कृतींमध्ये पवित्र आणि आयुष्यभर टिकणारा संबंध मानली जाते. भारतात लग्नसंस्था अत्यंत मजबूत मानली जाते. विवाहानंतर पती-पत्नीने आयुष्यभर एकत्र राहावे, सुख-दुःख वाटून घ्यावे अशी अपेक्षा असते. काही वेळा मतभेदांमुळे घटस्फोट होतात, मात्र त्यासाठी कायदेशीर प्रक्रिया आणि जबाबदाऱ्या निश्चित केलेल्या असतात. विशेषतः पत्नी आर्थिकदृष्ट्या सक्षम नसल्यास तिला पोटगी मिळण्याची तरतूदही आहे.
दरम्यान, इंडोनेशियामध्ये काही (various societies) ठिकाणी वेगळ्याच प्रकारची प्रथा आढळून येते, ज्यामुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर चर्चा होत आहे. काही माध्यमांच्या अहवालांनुसार, येथे काही भागांमध्ये ‘करार स्वरूपातील विवाह’ किंवा तात्पुरते लग्न केले जाते. या पद्धतीत पुरुष आणि महिला ठराविक कालावधीसाठी—उदा. १५ दिवस किंवा एक महिना—एकमेकांसोबत विवाहबंधनात राहतात. या कालावधीनंतर हे नाते आपोआप संपुष्टात येते. या प्रकाराला काही ठिकाणी ‘प्लेजर मॅरेज’ असे म्हटले जाते, तर इस्लामी परंपरेतील ‘निकाह मुताह’ या संकल्पनेशीही त्याची तुलना केली जाते. तथापि, ही प्रथा सर्वत्र मान्य किंवा कायदेशीर आहेच असे नाही, याकडेही तज्ज्ञ लक्ष वेधतात. अनेक वेळा अशा प्रकारचे विवाह हे स्थानिक पातळीवर, विशेषतः आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांमध्ये प्रचलित असल्याचे सांगितले जाते.
पर्यटनाशीही या प्रथेचा संबंध जोडला जातो. (various societies) परदेशी पर्यटक काही भागांमध्ये येऊन स्थानिक महिलांसोबत अशा तात्पुरत्या विवाहात सहभागी होतात आणि ठराविक रक्कम देतात. या माध्यमातून काही महिलांना आर्थिक मदत मिळते, परंतु यामुळे सामाजिक आणि नैतिक प्रश्नही निर्माण होतात. समाजशास्त्रज्ञांच्या मते, अशा प्रथा समजून घेताना त्या मागील आर्थिक आणि सामाजिक वास्तव लक्षात घेणे आवश्यक आहे. गरिबी, रोजगाराच्या संधींचा अभाव आणि शिक्षणाची कमतरता यामुळे काही समुदायांमध्ये अशा प्रथांना चालना मिळते. त्यामुळे या विषयाकडे केवळ परंपरा म्हणून न पाहता, व्यापक सामाजिक संदर्भात त्याचा विचार करण्याची गरज आहे.
हेही वाचा :
लाडकी बहीणनंतर आता लाडकी विद्यार्थिनी योजना; दर महिन्याला ५०० रुपये मिळणार
चांगले दिवस आले रे…सोनं तब्बल 12000 रुपयांनी घसरलं, दागिने करण्याची हीच योग्य वेळ!